مشرب فلسفی علامه طباطبایی
34 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : علامه ) دوره اول، پاییز 1380 - شماره 1 )(16 صفحه - از 113 تا 128)
تعداد شرکت کننده : 0

این گفتگو پیشتر در ویژه‏نامه دهمین سالگرد رحلت علامه طباطبایی ـ در سال 1370ـ از طرف روزنامه جمهوری اسلامی منتشر شده است

علامه طباطبایی از فیلسوفان ممتاز عصر ماست که نقش مهمی در احیاء فلسفه اسلامی در حوزه‏های علمیه داشته و در آثار فلسفی‏اش، ابتکارات و نوآوری‏های فراوانی مطرح نموده است.

در اینجا نظر بر این است تا ویژگیها و امتیازات تفکر فلسفی علامه را ـ در قالب گفتگو ـ از زبان یکی از شاگردان محقق آن استاد، بشنویم. در این مصاحبه استاد مصباح یزدی علاوه بر تبیین مبانی فلسفی علامه طباطبائی، به رفع شبهاتی که در این زمینه مطرح شده است پرداخته‏اند.

س ـ بینش فلسفی علامه طباطبایی، دارای چه ویژگیها و امتیازاتی است؟

ج ـ فلاسفه اسلامی، یک دسته اتباع مشائین هستند و یک دسته اشراقیّین هستند، و دسته سوم تابع مکتب صدرالمتألهین و اصحاب حکمت متعالیه. بدون شک علامه طباطبایی جزء گروه سوم حساب می‏شوند و از پیروان مدرسه صدرالمتألهین رضوان‏اللّه علیه شمرده می‏شوند و لذا عمده اصول فلسفی ایشان، همان اصول فکر ملاصدراست از قبیل: اصالة‏الوجود، تشکیک در وجود و مانند آن، ولی در عین حال برای سبک تفکر و بحث و تدریس ایشان می‏توان امتیازاتی در نظر گرفت، و آنچه در این زمینه به نظرم می‏رسد این است که: اساتید فلسفه در عصرهای اخیر، معمولاً بحث فلسفی را با نکات ذوقی و عرفانی از یک

طرف و نکات نقلی و دینی از طرف دیگر آمیخته بودند، همچنین در کیفیت بحث، چاشنی ادبی و شعر هم داشتند.

برخی از اساتید معاصر علامه هم همین سبک را داشتند، ولی ایشان خیلی مقید بودند که حیثیت‏های بحث را از هم تفکیک کنند، لذا در درس فلسفه نه نکته‏های ذوقی و عرفانی را مطرح می‏کردند و نه از آیات و اخبار چیزی نقل می‏کردند و نه از اشعار و نکته‏های ادبی.

بالاتر اینکه حتی در تدریس اسفار، هر جا که صدرالمتألهین نکته عرفانی یا استشهاد به آیات و روایات داشتند، ایشان آن را تدریس نمی‏کردند و می‏فرمودند خودتان مطالعه کنید.

مرحوم علامه طباطبایی در مباحث فلسفی، تنها به استدلال‏های عقلی تکیه می‏کردند، و تأکید داشتند که هر علمی را با متد خودش باید بررسی و تحقیق کرد، البته نهایتا می‏توان نتایج علوم را با هم مقایسه کرد و سنجید، ولی در هر علم باید متد خاص همان علم را اعمال کرد و از خلط مباحث عقلی با نقلی و عرفانی پرهیز کرد.

این ویژگی علامه طباطبایی در سبک تفکر فلسفی ایشان، مخصوصا نسبت به اقران و معاصرانشان و اساتید گذشته بود، و البته این یک ویژگی مثبت است.

س ـ علامه طباطبایی در مسائل فلسفی چه ابتکارات و نوآوری‏هایی داشتند؟

ج ـ علامه طباطبایی به عنوان یک فیلسوف برجسته و ممتاز از سایر فلاسفه، در این عصر کارهایی انجام دادند:

اول: یک سلسله مباحث موردنیاز عصر را که در کتابهای فلسفی سنتی مطرح نشده بود و یا به صورت استطرادی و تطفلی مطرح بود، مورد بحث قرار دادند، مثلاً در کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم، مقاله ششم «اعتباریات» در فلسفه اسلامی کاملاً ابتکاری و نو است، هرچند که ریشه‏های آن کم و بیش قبلاً وجود داشته است.

دوم: مطرح کردن شبهاتی که در این عصر از ناحیه مکاتب فلسفی مختلف و بخصوص الحادی مطرح می‏شود و در کتابهای فلسفی سنتی نیست، و پاسخ دادن به آنها.

این کار را هم علامه طباطبایی شروع کردند، و سایر اساتید توجه به این امر نداشتند، و تألیف کتاب روش رئالیسم در همین راستا ارزیابی می‏شود.

البته نیاز شدیدی نسبت به این کار وجود داشت، و کسی متکفّل رفع این نیاز نبود، و ... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی